Eki 24

Transaksiyonel Analiz’le Güç ve Liderlik

Etiketler:   , , , ,

power

Güç bazen örgütlerde/kurumlarda liderliğin üstlenilmesinde ilgili bir değişken olarak göz ardı edilir. “Liderlik ve güç kavramları, yönetim fikrinin gelişimi boyunca ilgi uyandırmış, tartışma yaratmış ve bazen de kafa karışıklığına neden olmuştur.” 1 (Hersey, Blanchard ve Natemeyer, 1979).
Bu yazımda güç ve liderlik arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkinin
örgütlerin/kurumların ortamı ve etkinliği konusunda ne söylediğini açıklığa kavuşturmaya ve analiz etmeye çalışacağım.
Transaksiyonel Analiz (TA), farklı güç türlerini ve liderlik tarzlarının sonuçlarını anlamamızda bize sağduyulu bir bakış açısı sağlar.
Güç
Birçok çalışmada güç, diğer insanların, bireylerin ya da grupların eylemleri etkileme becerisi olarak tanımlanır. “Liderin etkileme potansiyeli” olarak (Hersey ve diğerleri, 1979) olarak anlaşılır, bir liderin bireylerle ya da gruplarla etkileşim halindeyken belirli sonuçlar elde etmesini sağlayan bir kaynak olarak tanımlanır.
Liderlik
Liderlik kavramı daha az tartışma uyandırır ancak anlamına ilişkin pek de fikir
birliğine varılamamıştır. Tannenbaum’a göre (1962) liderlik, “bir durumda uygulanan ve belirli bir hedefe ya da hedeflere ulaşılması amacıyla iletişim süreci ile yönlendirilen kişilerarası etkidir ve liderlik her zaman liderin, destekçinin ya da destekçilerin davranışını etkileme girişimlerini içerir.” der.
Burada amacım güç ve liderlik arasındaki ilişkiyi incelemek olduğu için,
liderliği diğer insanların eylemlerini etkileme sürecinde gücün kullanılma şekli olarak tanımlıyorum. Liderlik, gücün bir kişi ve/veya bir grup ya da örgüt üyesi olarak hareket eden etkileyen tarafından uygulanma şeklidir. Liderlik bir mevcudiyet değildir ancak diğer kişilerle ilgi kurma şeklidir. Liderliği güç kullanımı açısından tanımlamak aynı olgunun farklı özellikleri olan iki kavram arasındaki yakın ilişkiyi açıklar.
Şimdi gelelim güç türlerine
Ne gruplar ne de örgütler tek başlarına gücü uygular. Bu yalnızca bireysel ya da
örgütsel roller aracılığıyla diğer insanlarla etkileşim içinde olan bireyler tarafından yapılır.
Örgütleri davranış sistemleri olarak tanımlarsak, gücün işlevi sistemin işleyişini devam ettirmektir. Güç, girdileri çıktılara dönüştüren enerjidir. Liderlik enerjiyi
sonuçlara doğru kanalize etme sürecidir. Sonuçlar görev, hedefler ve girdiler karşısında örgütlerin etkinliğinin ölçülme şeklidir.
Enerji açısından, güç, bireylerin belirli bir yönde etki yaratmaları için mümkün olan
enerji miktarıyken; liderliği, sonuçlara ulaşma sürecinde bu enerjinin kullanılma biçimi olarak tanımlayabiliriz.
Şimdi belirgin ya da gizli gücün bireyler tarafından nasıl ifade
edildiğine bir bakalım.
Transaksiyonel Analiz kuramcılarının belirlediği altı çeşit güçten bahsedebiliriz:
Zorlayıcı ya da Baskıcı güç: zorlayıcı eylemler alıcısına karşı yapılan cezalandırıcı
eylemlerden korku duyulmasına dayanır. Bu tür bir güç etki eylemlerinin kabul edilmesini ve bireylerin veya grupların bunlara uygun hareket etmesini sağlamak için uygulanır.
Pozisyondan kaynaklanan güç: bir kişinin bir örgütsel yapıdaki ve işindeki konumuyla ilişkilidir. Kuramsal olarak, örgütsel yapılar, eşit hiyerarşik konumlarda bütün insanlara eşit güç verir. Bu tür bir güç çalışanların kişisel özelliklerinden bağımsız olarak işine ya da durumuna uyar. Pozisyon gücü aynı zamanda kurumsal, yasal, geleneksel ve meşru güç olarak da bilinir.
Ödüllendirici güç: doğrudan ya da dolaylı, maddi ya da psikolojik telafilerin, teşvikleri buna örnek verebiliriz (para, konum, görünürlük, başarılar, vb.)
Destek gücü: akranların, üstlerin, astların ve diğerlerinin (örgüt içinde ve dışında) örgütteki çabalarının gelişimini teşvik etme becerisine dayanır.
Bilgi gücü: işe ve de örgüte ilişkin becerilerle, deneyimle, bilgiyle, uygulamayla ve
uzmanlıkla alakalıdır.
Kişilerarası Yetkinlik: iletişim becerilerine, empatiye, güvenilirliğe, ilgili olmaya,
saygıya, güvene ve yakınlık kurma kapasitesine dayanır. Çoğunlukla resmi ve hiyerarşik olmayan ilişki ağını içerir.
Zorlayıcı ve baskıcı güç, Pozisyon gücü ve Ödüllendirici güç, örgütsel olarak oluşturulmuş güç türleridir. Örgütsel yapının bir parçası olarak kullanılabilirler. Destek, bilgi ve kişilerarası yetkinlik güçleri, bireyin kişisel olarak oluşturduğu güç türleri olduğu için herhangi bir durumda kullanılabilir.
Güçsüz olduklarına inanan bazı bireyler yalnızca örgütsel güç kullanır. Diğerleri
kişisel gücü daha sık kullanır.
Kullanılan güç türüne göre liderlik tarzları farklılaşır, bunu da başka bir yazıda konu etmeye niyetle bu yazıyı bitirmeden önce bir farkındalık sorusuyla sizi başbaşa bırakayım : Çalıştığınız kurumda sıklıkla hangi güçler kullanılıyor, sizin kendinizin çalışma yaşamınızda ağırlıklı olarak kullandığınız güçler neler?

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yapın

reset all fields